"HET IS BELANGRIJK DAT DE HUIDIGE GENERATIE ARCHITECTEN HAAR SPOREN KAN NALATEN IN BRUGGE." - WIM SUPPLY

De aloude tegenstelling ‘Brugge – hedendaagse architectuur’ moet vandaag worden benaderd met enige nuance. Ondanks het strakke elan van de Unesco-regels vinden enkele hedendaagse ontwerpen toch hun weg naar een realisatiedatum.

Dat hedendaagse architectuur mogelijk is in Brugge werd in 2007 bewezen met de nieuwe campus van het Europacollege (architect Xavier De Geyter). Deze site van het voormalige Jezuïtencollege, daterend uit de 17e eeuw, werd uitgebreid met nieuwbouwvleugels. Een ander voorbeeld is het project Hotel Casselbergh (BURO II), in het historische stadscentrum (vlak naast de Burg). Dit project bestaat uit de restauratie van drie vroegmiddeleeuwse panden en een ‘vervangende nieuwbouw’ die dienst doet als hotel. De contouren van het nieuwe hotel zijn conform met de nokhoogte en kroonlijst van het - begin 20e eeuwse - neogotische pand dat er voorheen stond. Een project dat, vanwege zijn recente beschermde status heel wat voeten in de aarde heeft gehad is de reconversie van het Redemptoristinnenklooster, of zogenaamde Rode Nonnenklooster (ESTE Architects). Het omvat de herbestemming van het klooster naar studentenhuisvesting en een inbreidingsproject in een gedeelte van de tuin voor woningbouw.
Daar waar vorige drie projecten eerder een zachte confrontatie aangaan met het verleden, schuwt het nieuwe Rijksarchief (Salens Architecten) de ‘clash’ met de historische binnenstad niet. Dit veelbelovende project – dat volop in uitvoering is – is het resultaat van een wedstrijd, op initiatief van de Regie der Gebouwen. Het gaat de confrontatie aan met de voormalige kloostergebouwen van de Predikheren en realiseert een nieuw stedelijke corridor.
 

HEDENDAAGSE ARCHITECTUUR ALS HISTORISCHE NOODZAAK


Brugge en hedendaagse architectuur, een slecht huwelijk zegt u? Er zijn een aantal hedendaagse projecten in de binnenstad die nochtans de moeite waard zijn. Het moderne hotel Casselberg is een feit, een gloednieuw Rijksarchief is in uitvoering en de herbestemming voor het Rode Nonnenklooster staat op de agenda. Ingrid Leye (diensthoofd Monumentenzorg & Stadsvernieuwing in Brugge) en Wim Supply (architect en zaakvoerder van Archipel) over hun Brugge.

Brugge en hedendaagse architectuur. Het blijft voor velen een contradictio in terminis. Hoe komt dit?
Een recent rapport van Unesco toont aan dat de Commissie voor Werelderfgoed zich ernstig zorgen maakt over de toekomst van het Brugse stedelijke patrimonium. Vrij vertaald: Brugge dreigt door bepaalde hedendaagse ingrepen haar 'middeleeuwse karakter' te verliezen. Unesco zegt in haar rapport ondermeer dat de 'opgelegde' regels betreffende de zogenaamde 'bufferzone' door Brugge onvoldoende worden gerespecteerd. In haar adviezen stuurt Unesco ook aan op meer aandacht voor het kleine niet-beschermde erfgoed.

 

De 'vloek' van het Unesco-label

"Deze adviezen laten vooral een grote morele stempel achter op het beleid van de stad", zegt Ingrid Leye. "Juridisch betekenen deze 'berispingen' niets, Brugge zou ze in principe gewoon kunnen negeren." In principe, want in realiteit wordt er zeer zwaar getild aan het oordeel van Unesco. Zeker wanneer de Unesco zou dreigen met het nietig verklaren van de titel 'Unesco-werelderfgoed'. Supply: "Voor velen is de perceptie van het verliezen van het Unesco-label een grote schande. Het boezemt een zekere angst in."
Deze angst lijkt vandaag te resulteren in een nog meer behoudsgezind beleid dat al te moderne ingrepen eerder zal ontmoedigen. Een onterechte reactie zo blijkt. Hedendaagse architectuur is volgens Leye perfect combineerbaar met historisch erfgoed: "Ik ben ervan overtuigd dat men, zonder ook maar één Unesco-regel te overtreden, kwalitatieve, eigentijdse architectuur kan realiseren in Brugge." Dat dit mogelijk is werd volgens Leye in 2007 bewezen met de nieuwe campus van het Europacollege (architect Xavier De Geyter), een project dat onder Bruggelingen nog steeds voor de nodige controverse zorgt. Deze site van het voormalige Jezuïtencollege, daterend uit de 17de eeuw, werd uitgebreid met nieuwbouwvleugels. "Een ander voorbeeld is het project 'Hotel Casselbergh' (BURO II), in het historische stadscentrum (vlak naast de Burg). Dit project bestaat uit de restauratie van drie vroegmiddeleeuwse panden en een 'vervangende nieuwbouw' die dienst doet als hotel." De contouren van het nieuwe hotel zijn conform met de nokhoogte en kroonlijst van het begin 20ste eeuwse neogotische pand dat er voorheen stond. "Casselbergh is een kwalitatief project waarmee een langdurige stadskanker gesaneerd is." Het belang van dit project overstijgt volgens Supply zijn huidige meerwaarde voor de stad: "Dit project zal – net als de gotische bouwwerken uit de 14de eeuw – pakweg binnen 100 jaar ook een teken van zijn tijd zijn. Het is belangrijk dat de huidige generatie architecten haar sporen kan nalaten in Brugge, dat is alleen maar eerlijk ten opzichte van toekomstige generaties Bruggelingen."

Een derde project dat de dialoog aangaat met het verleden is de reconversie van het 'Redemptoristinnenklooster', of zogenaamde 'Rode Nonnenklooster' (ESTE Architects). Dit geplande project, dat vanwege zijn recente beschermde status ook heel wat voeten in de aarde heeft gehad, omvat de herbestemming van het klooster naar studentenhuisvesting en een inbreidingsproject in een gedeelte van de tuin voor woningbouw. Leye: "Het ontwerp van ESTE Architects getuigt duidelijk van een goede architecturale en stedenbouwkundige inpassing in het weefsel van de stad."

Daar waar vorige drie projecten eerder een zachte confrontatie aangaan met het verleden, schuwt het nieuwe 'Rijksarchief '(Salens Architecten) de 'clash' met de historische binnenstad niet. Dit veelbelovende project – dat volop in uitvoering is – is het resultaat van een wedstrijd, op initiatief van de Regie der Gebouwen. Het bevindt zich op een site waar vandaag nog belangrijke delen van het middeleeuwse klooster te zien zijn. Het nieuwe Rijksarchief gaat de confrontatie aan met de voormalige kloostergebouwen en realiseert een nieuw stedelijke corridor tussen Predikherenrei en Langestraat. Dit laatste gegeven, plus de sloop van een 19de eeuws pand langsheen het water, zorgde ervoor dat er een klacht is geweest bij Unesco. Ondanks deze tegenwind gaf de stad toch haar fiat om het project te realiseren. Leye: "Voor de stad was het belangrijk dat het archief in de Brugse binnenstad bleef en dat een nieuw kwalitatief gebouw op schaal van de nieuwe functie kon worden neergezet."

Op stedenbouwkundig gebied duiden Leye en Supply op de recente ontwikkelingen rond de stationsomgeving en de nodige spanning die daarbij komen kijken. Het masterplan voor de Brugse stationsomgeving dateert uit 1998 en werd destijds opgesteld door Willem Jan Neutelings. Hij voorzag – in overeenstemming met het Gewestelijk Ruimtelijk Sructuurplan – mogelijkheden om tot 40m hoog te bouwen langsheen het spoor, dit met het oog op verdichting en versterking van de stationsomgeving. De hoogbouw was voor Unesco echter een doorn in het oog en recent volgden dan ook aanbevelingen met betrekking op meer oog voor de zogenaamde bufferzone. Het Brugse stadsbestuur dat de aanbevelingen zeer ter harte neemt heeft nu beslist om deze hoogbouw te verlaten. Ook voor het recent opgeleverde KAM-gebouw (Administratief Centrum Vlaamse Gemeenschap), aan de achterzijde van het station, werd een klacht ingediend bij Unesco.

 

Raad der Wijzen

Unesco is niet gekant tegen hedendaagse architectuur in Brugge. Eén van de aanbevelingen van Unesco was de aanstelling van een adviesorgaan van deskundigen, specifiek om toe te kijken op hedendaagse ingrepen in de binnenstad. Ondertussen zijn de eerste stappen genomen naar de samenstelling van een Experten Commissie voor Unesco (ECU). Deze 'Raad der Wijzen' zal bestaan uit architecten, kunsthistorici, stedenbouwkundigen, maar ook uit filosofen en cultuurfilosofen. Opvallende namen die circuleren zijn ondermeer Bob Van Reeth (voormalig Vlaams Bouwmeester), Peter Swinnen (huidig Vlaams Bouwmeester), Stéphane Demeter (voorzitter Icomos België) en tal van coryfeeën uit de academische wereld. Leye benadrukt het belang van een dergelijke mix van spokesmen: "De groep zal zo samengesteld worden, in de hoop dat hij los van de lokale gevoeligheden kan bijdragen tot een onafhankelijke en meer genuanceerde benadering van de problematiek 'hedendaagse architectuur vs historisch erfgoed' in de Brugse binnenstad."

 

Brugse Bruggen

Om aan te tonen dat Brugge niet alleen gotiek en renaissance is, organiseren Archipel en S-WAN twee architectuurroutes tijdens de Dag van de Architectuur. Neem deel aan een geleidde wandeling doorheen de Brugse binnenstad en ontdek hedendaagse architectuur waar u deze niet meteen zou verwachten. Of spring samen met de S-WAN-gidsen op de fiets en laat u tijdens de route 'Brugse Bruggen' verrassen door moderne bruggenbouw en architectuur op en rond de vesten van Brugge. (EV)