"IK BESCHOUW EEN MONUMENT NIET ALS EEN LAST, MAAR ALS EEN LUST" - JO LEFEBURE

Hedendaagse architectuur en historisch/industrieel patrimonium vinden elkaar in Gent. Diverse herbestemmingsprojecten in en rond de Leiestad tonen aan dat de stad actief reageert op haar verleden. Daarnaast zorgen tal van grote en kleine nieuwbouwprojecten voor een frisse architecturale wind.


Dat Gent met hedendaagse architectuur de confrontatie aangaat met haar patrimonium is volgens Jo Lefebure, architect en hoofd van de Cel Architectuur van de stad Gent, niets nieuws onder de zon. “De huidige herbestemmingsprojecten zijn het resultaat van een continue herwaarderingspolitiek die sinds de jaren 1970 nooit is gestopt.” Het beste bewijs hiervan is de Bijlokesite. Een gebied waar vroeger ziekenzorg centraal stond, vormt vandaag de thuishaven voor het KASK (Abscis Architecten), het Bijloke muziekcentrum (Architectuuratelier Oswald Van De Sompel), LOD en les ballets C de la B (De Vylder Vinck Tailleul architecten) en als kers op de taart het nagelnieuwe stadsmuseum STAM (architect Koen Van Nieuwenhuyse). Bezoek tijdens de Dag van de Architectuur deze cultuurhaven en dompel je onder in een uniek bad van diverse architectuurstijlen.


De Gentse herbestemmingspolitiek doet vandaag ook de rand van de stad aan. De herdefiniëring van de Oude Dokken zorgt voor een complete metamorfose van havenactiviteit tot een nieuw centrum voor wonen en werken. Projecten als Kaai 24 en Loods 22 (compagnie O architects) verdienen bijzondere aandacht door het inplanten van innoverende woontypologieën met een collectief karakter. Aan de andere kant van Gent, langs de E40, werpt de zogenaamde Bioversneller (SumProject) grote ogen. Ontdek deze en vele andere projecten op eigen houtje of schrijf je in voor één van onze rondleidingen.

Bouwen aan stedelijkheid.

Na decennialang investeren in de historische stadskern, werpt Gent zijn tentakels uit naar de rand van de stad. Vandaag waait een frisse architecturale wind door 'vergeten' stadsdelen als de Oude Dokken, project 'Gent Sint-Pieters - Fabiolalaan' en 'The Loop' in Sint-Denijs-Westrem. Volgens Jo Lefebure, architect en hoofd van de Cel Architectuur van de Dienst Monumentenzorg en Architectuur van de Stad Gent, is dit het resultaat van een continue herwaarderingspolitiek die sinds de jaren 1970 nooit is gestopt. Samen met Lefebure kijkt de Dag van de Architectuur naar een stad in volle ontwikkeling.

De recente opwaardering van de Gentse stadsrand is het resultaat van een volgehouden stedenbouwkundige vernieuwing die verschuift van centrum naar periferie. Dit wil echter niet zeggen dat de stadskern niet mee evolueert. "De stadsontwikkelingen in het historisch centrum en die aan de rand spelen zich simultaan af", aldus Lefebure. Belangrijk is dat de Gentse historische stadskern even innovatieve hedendaagse projecten kent als de ontwikkelingen aan de stadrand.

 

Hedendaagse architectuur in een
historische stadskern

Hedendaagse architectuur en historisch patrimonium, geen evident koppel? Volgens Jo Lefebure is het samenbrengen van die twee schijnbare uitersten juist een architecturale uitdaging en bewijst Gent dat het kan. Lefebure: "Ik beschouw een monument niet als een last, maar als een lust. Gent heeft altijd actief gereageerd op zijn verleden, het is niet bang om de confrontatie aan te gaan met zijn patrimonium. Je kan in Gent dan ook spreken van een constant actualiseringproces."
Hierbij verwijst Lefebure naar het STAM, dat binnenkort zijn éénjarig bestaan viert. De nieuwbouw van het op de Bijloke-site gelegen Gentse stadsmuseum –naar ontwerp van stadsarchitect Koen Van Nieuwenhuyse– gaat volgens Lefebure als het ware een gesprek aan met het verleden. "Door een moderne glas - en metaalstructuur met de 13de-eeuwse kloostergangen te integreren toont het STAM dat hedendaagse architectuur het verleden accepteert. En zeg nu zelf, in een hedendaagse architecturale context, je hand kunnen leggen op een 700 jaar oude kalksteen. Dat is toch fantastisch?"

Het STAM geldt niet alleen als architecturaal statement in een historische stad. Het is ook een plek waar het publiek kennis kan nemen over architecturale en stedenbouwkundige ontwikkelingen in het Gent van vroeger en nu. Zo was er recent nog de tentoonstelling 'Nieuwe Oude Dokken' te zien, over de huidige ontwikkeling van nieuwe wooncentra rond het voormalige havengebied nabij de Dampoort.

 

Het 'nieuwe' Gent

Gent investeert ook buiten haar stadskern in hedendaagse architectuur: tal van stedenbouwkundige projecten bevinden zich voor een groot deel aan de rand van de 19de-eeuwse stadsgordel. Lefebure wijst hierbij op drie grote concentraties. Het gaat om grootschalige stadsvernieuwingsprojecten waarbij de globale visie "bouwen aan stedelijkheid" centraal staat.

Het eerste strategische project is de herdefiniëring van de Oude Dokken met aansluitend de Muide en de Nieuwe Voorhaven. Lefebure: "Interessant bij deze ontwikkelingen is de gewijzigde invulling van het water als bindmiddel. Waar vroeger havenactiviteit de mensen bij elkaar bracht, zal dit uitgestrekte gebied in de toekomst mensen verenigen voor woon – en recreatiedoeleinden." Een project dat bijzondere aandacht verdient is Kaai 24 (of Loods 24), gelegen aan de Nieuwe Voorhaven, vlak naast het woon– en werkproject Loods 22 & 23 (Compagnie O). Dit project, in opdracht van AG SOB (Autonoom Gemeentelijk Stadsontwikkelingsbedrijf), biedt, binnen een architecturaal kwalitatief kader, een grote diversiteit aan woontypologieën en sociale huisvesting. "Kaai 24 is, net door geen onderscheid te maken in architecturale kwaliteit, een soort herdefiniëring van sociale woningbouw", aldus Lefebure.

Een tweede stedenbouwkundige ontwikkeling is het 'project Gent-St Pieters - Fabiolalaan', dat zich uitstrekt van het Sint-Pietersstation, de zone tussen de spoorwegbundel en de Koningin Fabiolalaan, tot aan de Leie. Met het aanleggen van een 1,8 km lange gemengde ontwikkelingspool voor wonen en werken speelt Gent in op deze nood aan duurzame ruimtebeleving. Lefebure: "Zowel de ontwikkeling aan de "Oude Dokken" als de site 'Gent Sint-Pieters' bevinden zich niet voor niets in een stationsomgeving. Hun strategische positie is doelbewust gekozen, met het oog op duurzame mobiliteit."

Als derde strategische punt wijst hij op de ontwikkelingen die zich afspelen in de zogenaamde 'The Loop' van Sint-Denijs-Westrem, verwijzend naar het voormalige vliegveld dat op de site was gelegen. De nieuwe inkleding van deze plek zal zich hoofdzakelijk richten op kantoorbouw (bvb de KBC-toren), winkelcentra (bvb het IKEA-filiaal) en leisure.

Naast deze drie grote stedenbouwkundige projecten, zijn er nog belangrijke 'kleinere' projecten in en rond het centrum van de stad. Ze zijn misschien kleiner qua vierkante meters, maar volgens Lefebure moeten ze op gebied van maatschappelijke impact zeker niet onderdoen voor hun grotere broers. Lefebure: "Neem nu 'Ledeberg Leeft'. Een zeer ambitieus project met als doel de wijk Ledeberg –die vroeger zat ingekapseld door allerhande infrastructuurknooppunten– een hogere woonkwaliteit te geven en ze meer in verbinding te stellen met de stad Gent." Vandaag is de onderzoeksfase van 'Ledeberg Leeft' zo goed als afgerond wat volgens Lefebure reeds zijn vruchten afwerpt.
In de schaduw van de Rabottorens, nabij het nieuw gerechtsgebouw (Beel - Achtergael Architecten) wordt er in de 'Gasmetersite' nieuw leven in geblazen. Een zogenaamd 'brownfield' waar vroeger arbeiders in beluiken woonden, straks een wijk met diverse woontypologieën.
In het noordoosten van Gent grijpt er op gelijkaardige schaal een soortgelijke ontwikkeling plaats rond de 'ACEC-site', ook een 'brownfield'.

Maar een project dat Lefebure nog het meest aan het hart ligt is er één dat zich in het stadcentrum zal voltrekken. Met de 'Waalse Krook' (door het Catalaanse bureau RCR Aranda Pigem Vilalta Arquitectes i.s.m. Coussée & Goris Architecten) heeft Gent een prestigieus project om u tegen te zeggen. "Geografisch niet zo groot, maar qua ligging uiterst belangrijk", onderstreept Lefebure. Een nieuwbouw, nabij de Vooruit - in het culturele hart van Gent - zal fungeren als Stedelijke Bibliotheek en Centrum voor Nieuwe Media. Opvallend is de integratie van het voormalige Wintercircus (tot begin 20ste eeuw een circus, vanaf de jaren '50 omgebouwd tot Garage Mahy). Lefebure: "Dit concentrisch opgevatte bouwwerk zal meer zijn dan een archief voor audio-visueel erfgoed, het wordt een centrale ontmoetingsplek. Een nieuw centrum voor Gent."

Ook de nieuwe stadshal (Robbrecht-Daem architecten) op het Emile Braunplein is het bewijs dat Gent zich voortdurend herdefinieert en subtiel respect toont wanneer het de confrontatie aangaat met haar verleden. "Gent is voor mij in de eerste plaats een architectuurstad omwille van de historische gelaagdheid en de dialectiek die daaruit ontspruit", aldus Jo Lefebure. (EV)