ARCHITECTUUR MET IEDEREEN

Architecten en beleidsmakers zien alsmaar meer het belang in van de zogenaamde participatieaanpak tijdens het ontwerpproces. Waar de wisselwerking tussen architect en bouwheer de logica zelve is, wordt de directe en indirecte gebruiker steeds meer betrokken. Jo Berben (a2o-architecten), Kristiaan Borret (Antwerps stadsbouwmeester) en Jo Lefebure (hoofd Cel Architectuur Gent) over hun ervaring met participatieprojecten.

De participatiegedachte staat voor het inzetten van de gebruiker om een actieve rol te spelen in het ontwerpproces. Deze interactie tussen bouwheer en bouwmeester die in een particuliere context eeuwenoud is, vindt meer en meer zijn evenknie bij grote stedenbouwkundige ingrepen. Volgens architect en docent Jo Berben is het dus belangrijk om binnen de participatiebeweging een onderscheid te maken. Berben: "Enerzijds heb je gebruikersparticipatie waarbij duidelijk is wie de toekomstige gebruiker is. Anderzijds heb je projecten waarbij de toekomstige gebruikers nog niet gekend zijn, en er eerder sprake is van een soort beleidsparticipatie waar een bredere groep wordt aangesproken." Vermits grote architecturale ingrepen meestal een grote maatschappelijk impact hebben, kan participatie dus ook op maatschappelijk niveau niet ontbreken. Onder de leuze 'architectuur met iedereen' is een forum nodig waarin het archi­tectuurdebat wordt opengetrokken. Zo krijgt de bevolking –en dus de gebruiker– meer inspraak in het stedenbouwkundige beleid van haar stad of gemeente. Dikwijls wordt bij die laatste vorm van participatie gewerkt met zogenaamde projectgroepen. Deze bestaan uit vertegenwoordigers van verschillende openbare sectoren, die elk de belangen van hun domein zullen verdedigen.

Participatie en stadsontwikkeling

Opmerkelijk is dat steeds meer gemeentelijke stadsontwikkelingbedrijven bij het uitwerken van grootschalige projecten de kaart van participatie trekken. In Gent is dat AG SOB (Autonoom Gemeentelijk Stadsontwikkelingbedrijf). Volgens hoofd van de Cel Architectuur Gent, Jo Lefebure, kiest AG SOB resoluut voor participatie bij ondermeer de grote herwaarderingsprojecten aan de Gentse stadsrand. Lefebure: "AG SOB hanteert hierbij een zeer efficiënt systeem. Op basis van een prijsvraag stellen ze een pool van tien architecten samen die een creatieve oplossing bedenken voor zowel herbestemming– als nieuwbouwprojecten. Vervolgens schotelen zij de tien ontwerpen voor aan de toekomstige gebruikers, die dan de keuze hebben met welke architect ze in zee willen gaan."
Niet alleen Gent is hierin koploper, ook Antwerpen is al een tijd bezig met deze participatiepolitiek. Met de recente ontwikkelingen rond Park Spoor Noord werd van bij het ontwerpproces steevast gekozen voor inspraak van de omwonenden. Het tot stand komen van dit stedenbouwkundig project kan op gebied van participatie gerust als trendsettend worden beschouwd. Antwerps stadsbouwmeester, Kristiaan Borret: "Bij Spoor Noord werd echt een draagvlak gecreëerd om bij de buurtbewoners te polsen hoe zij tegenover het geplande park stonden.". Hij merkt nog op dat er bij participatieacties –voor bepaalde projecten– rekening moet worden gehouden met een veel breder draagvlak dan enkel de omwonenden. Er wordt blijkbaar nog al te weinig rekening gehouden met de indirecte gebruiker. "Uit een recente enquête in verband met de geplande ontwikkelingen aan de Scheldekaaien, bleek dat zeer veel niet-Antwerpenaren deze hadden ingevuld!", aldus Borret.

Virga Jessecollege

Participatie is ook bij semi-publieke projecten belangrijk. De bouwheer en architect hebben er alle baat bij dat de stem van de uiteindelijke gebruiker(s) mee wordt opgenomen tijdens het ontwerpproces. Op die manier kan de architect met zijn ontwerp inspelen op de leefwereld van de mensen die dag in dag uit zullen vertoeven in het gebouw.
Een goed voorbeeld van een project waarbij uitdrukkelijk werd rekening gehouden met de wensen van de directe gebruikers is het Virga Jesse College (a2o-architecten) in Hasselt. Vennoot/architect van a2o-architecten, Jo Berben, koos bewust voor een participatieaanpak voor het ontwerp van dit schoolgebouw. "De betrokkenheid van leerkrachten en leerlingen is heel belangrijk wanneer je een school ontwerpt, het zijn uiteindelijk zij die hun dagen zullen 'slijten' in het gebouw", merkt Berben op. Bij de realisatie van het Virga Jesse College werd de inbreng van de gebruikers zelfs zeer letterlijk genomen. "Om de matte beglazing van de lokalen wat sfeervollere en transparanter te maken, leek het ons een goed idee om in de beglazing bepaalde tekstfragmenten, wiskundige formules of andere schoolgebonden items door een kunstenaar te laten uitvoeren. Hierbij werd een oproep gedaan aan leerkrachten en leerlingen om dergelijke fragmenten aan te leveren die zij nu vereeuwigd zien in hun vernieuwd schoolgebouw", aldus Berben. (EV)



 

OPENGESTELDE GEBOUWEN

GROEN KWARTIER
Marialei , 2018 Antwerpen
Architect: 360 Architecten, Beel & Achtergael , Huiswerk Architecten
Lees meer

C-MINE CULTUURCENTRUM
C-Mine 5, 3600 Genk
Architect: 51N4E
Lees meer


RONDLEIDINGEN

GROEN KWARTIER - WANDELEND DEBAT
wandeling
op de hoek van Boomgaardstraat en Marialei, 2600 Antwerpen
Start: 10:00-14:00
Duur: 2u
Prijs: € 4
Lees meer

ONTSPOORD GROEN - PARK SPOOR NOORD EN OMGEVING
wandeling
Dam Station, Damplein, 2060 Antwerpen
Start: 14:00
Duur: 2u
Prijs: € 8
Lees meer

C-MINE EXPERIMENT
wandeling
C-Mine 10 - bus 2, 3600 Genk
Start: 14:00
Duur: 1u
Prijs: € 4
Lees meer

NIEUW SLEDDERLO (GEANNULEERD)
wandeling
Wijkcentrum Sledderlo, Bijlkesstraat 18, 3600 Genk
Start: 14:00
Duur: 1u
Prijs: € 4
Lees meer

LEDEBERG LEEFT
wandeling
aan de kerk op het Ledebergplein
Start: 13:30-16:00
Duur: 1,5u
Prijs: € 8
Lees meer

REGINA PACISKERK, WANDELEND DEBAT
wandeling
Hoek van de Pastorijstraat en de N76, 3590 Diepenbeek
Start: 14:00
Duur: 1,5u
Prijs: € 4
Lees meer